روز دوم قلمه استان کرمان چگونه گذشت
روز دوم سیزدهمین رویداد ملی طنز «قلمه» با کارگاه تولید شعر طنز با تدریس اسماعیل امینی آغاز شد؛ کارگاهی پرجنبوجوش که از همان دقایق نخست، شرکتکنندگان را درگیر تجربههای عملی، مثالهای زنده و توضیحات دقیق درباره سازوکار شکلگیری طنز در شعر کرد.
به گزارش روابط عمومی دفتر طنز حوزه هنری، امینی در ابتدای کارگاه با اشاره به «قراردادهای زبانی و فرهنگی» که بهعنوان نشانههای مشترک در ذهن مخاطب شکل گرفتهاند، گفت بسیاری از عناصر طنز بر همین فهم عمومی استوارند؛ همان چیزهایی که وقتی از «چراغ قرمز»، «بازار» یا «کارت زرد و قرمز» نام میبریم، بیدرنگ تصویری مشترک را برای همه تداعی میکنند.
او توضیح داد: «شاعر طنزپرداز باید بتواند از تجربههای عمومی استفاده کند، نه فقط از تجربههای بسیار خاص و محدود.» بخش مهمی از کارگاه به تمرینهایی درباره تغییر زاویه دید اختصاص یافت.
امینی تأکید کرد یکی از راههای خلق طنز، دیدن جهان از چشمهایی غیرمنتظره است؛ مثلاً نوشتن از زبان «پول»، «کالا» یا حتی «مرغی که سالها در مرغداری مانده» و به بازار نمیرسد.
او افزود: «انتزاعی کردنِ موضوعات، یکی از روشهایی است که کمک میکند به ایدههایی برسیم که کمتر کسی به آن فکر کرده است.»
امینی سپس درباره تکنیک «پرش موضوعی» در شعر طنز توضیح داد؛ شیوهای که شاعر از موضوعی وارد موضوع دیگر میشود و این تعمد در پریشانی ظاهری، خود به طنز میانجامد. این استاد دانشگاه گفت این تکنیک، اگر با ظرافت اجرا شود، طنزی طبیعی و هوشمندانه ایجاد میکند.
در ادامه، او با اشاره به نظریههای مرتبط با خاستگاه طنز، یادآور شد: «بسیاری معتقدند طنز از ترکیب سازگاری و ناسازگاری ساخته میشود؛ یعنی کنار هم قرار دادن چیزهایی که بهظاهر ربطی به هم ندارند.»
امینی نمونههایی از این تضادها را توضیح داد و نشان داد چگونه یک جابهجایی کوچک در نقشها یا مفاهیم، خندهساز میشود؛ همانگونه که در سنتهای نمایشی قدیمی، مانند «میر نوروزی»، موقتاً ناهنجاریای ساختگی ایجاد میکردند تا خنده و رهایی اجتماعی بهوجود آید.
در بخش پایانی کارگاه، حاضران با پیشنهاد این طنزپرداز برجسته چند بیت طنز ساختند و او هر یک از نمونهها را با دقت تحلیل کرد؛ از جمله اینکه چگونه یک مصرعِ ساده با اضافه شدن یک تصویر ناسازگار یا یک چرخش معنایی، میتواند به طنزی مؤثر تبدیل شود.
کارگاه اسماعیل امینی با استقبال فراوان شرکتکنندگان روبهرو شد و فضای صمیمی آن، روز دوم رویداد «قلمه» را با انرژی و خلاقیت آغاز کرد.
روز دوم قلمه استان کرمان
امیریان: تخیل را جدی بگیرید؛ جهان منتظر قصههای شماست
دومین روز رویداد «قلمه» با کارگاه «سفر قهرمان» به تدریس داوود امیریان، نویسنده شناختهشده ادبیات کودک و نوجوان، آغاز شد.
امیریان در این نشست با اشاره به ضرورت پیوند میان ریشههای بومی و نگاه جهانی در قصهنویسی، از شرکتکنندگان خواست که هنگام خلق داستان، «جهانی فکر کنند و بومی کار بنویسند».
او با اشاره به موفقیت آثار هوشنگ مرادی کرمانی و جهانیشدن شخصیت «مجید» گفت: «قصههای مجید در کوچهپسکوچههای کرمان اتفاق میافتد اما مخاطب مکزیکی و کُرد هم با آن ارتباط برقرار میکند؛ چون دغدغههایی مثل فقر، یتیمی و امیدواری یک نوجوان، مسائل مشترک انسانیاند.»
امیریان در ادامه با مثالهایی از آثار موفق ادبیات کودک جهان توضیح داد که چرا داستانهایی با بنمایههای کاملاً محلی میتوانند به اثری جهانی تبدیل شوند.
او با اشاره به مجموعه «قصههای سبلان» نوشته رضا بایرامی گفت: «این کتاب بزرگترین جایزه ادبیات کودک و نوجوان را گرفت، چون کودکان اروپایی هم با مفهوم خانواده، محافظت و مسئولیتپذیری همذاتپنداری میکنند.»
او همچنین دلیل محبوبیت کارتونهایی چون «حنا، دختری در مزرعه» در ایران را «همسانی رنجها و امیدهای انسانی» دانست.
امیریان در بخش دیگری از سخنان خود ماجرای شکلگیری ایده «هری پاتر» را تشریح کرد و آن را نمونهای از تبدیل یک تخیل ساده به پرفروشترین مجموعه ادبیات جهان دانست.
او گفت: «جی.کی. رولینگ فقط از یک ایده ساده روی سکوی قطار آغاز کرد. ایمان داشت و نوشت. حتی وقتی ۲۸ ناشر کارش را رد کردند، دست نکشید.»
به گفته او، رولینگ با بهرهگیری از اسطورهها و افسانههای جهان، دنیایی وسیع خلق کرد؛ چیزی که به اعتقاد امیریان «داستاننویسان ایرانی هم ظرفیتش را دارند».
امیریان با تأکید بر اینکه «ایران معدن افسانهها و اسطورههاست» افزود: «ما دیو، پری، بختک، گرگینه و موجودات افسانهای بیشماری داریم که بسیاری از ملتها ندارند. حیف است از این ظرفیتها استفاده نکنیم.»
او نمونههایی از افسانههای مازندرانی، روایتهای کهن ایرانی و حتی موجودات اسطورهای کمترشناختهشده را برشمرد و گفت: «بنشینید پای قصههای مادربزرگها و پدربزرگها. تا هستند باید اینها را ثبت کرد.»
امیریان در بخش دیگری از کارگاه با اشاره به کتابهای فانتزی روز دنیا گفت: «بسیاری از آثار مهم ادبیات فانتزی، از اسطورههای ما الهام گرفتهاند. حتی بخشهایی از ارباب حلقهها به شاهنامه نزدیک است. اگر ما از گنجینهمان استفاده نکنیم، دیگران استفاده خواهند کرد.»
او توانایی «اغراق هنری» و «گسترش تخیل» را یکی از مهمترین ابزارهای یک نویسنده دانست و افزود: «داستان، جهان تخیل است. نگذارید این بخش مهم در نویسندگیتان فراموش شود.»
در پایان جلسه، امیریان به الگوی روایی «سفر قهرمان» پرداخت و مراحل آن را برای شرکتکنندگان شرح داد؛ از «مرحله دنیای عادی» و «رد دعوت» تا «ملاقات با مرشد» و «عبور از آستانه اول» و… .
او تأکید کرد که «سفر قهرمان ساختار قدرتمندی برای خلق داستانهای جذاب است و نویسندگان جوان میتوانند به کمک آن مسیر روایت خود را محکم کنند.»
از سادهترین شکلها تا شخصیتهای زنده
دومین جلسه کارگاه «از ایده طنز تا خلق کاریکاتور» در سیزدهمین رویداد ملی آموزشی طنز «قلمه»، با حضور محمود نظری، کارتونیست و کاریکاتوریست باسابقه، برگزار شد؛ نشستی که در آن از نخستین جرقههای یک ایده تا جان گرفتن یک کاراکتر طنزآمیز روی کاغذ، مسیر خلق اثر به زبان ساده اما عمیق روایت شد.
نظری در آغاز کارگاه، سنگبنای این هنر را «سادگی هوشمندانه» دانست و گفت برای ورود به دنیای کاریکاتور نیازی به تواناییهای پیچیده نقاشی نیست؛ آنچه اثر را پیش میبرد، پیامی است که درست و بیواسطه به مخاطب میرسد. او تأکید کرد: «گاهی یک خط ساده از دهها جزئیات پرداختشده، تأثیرگذارتر است.»
او با یادکرد از خلاقیتهای زندهیاد کامبیز درمبخش، استفاده از ابزارهایی چون شابلون و پیستوله و حتی «خطای عمدی» را بخشی از ظرفیتهای کاریکاتور دانست؛ ظرفیتی که نشان میدهد خلاقیت، نه در امکانات گرانقیمت که در نگاه هنرمند خانه دارد.
در بخش ایدهپردازی، نظری به یکی از چالشهای هنر امروز اشاره کرد: غلبه تقلید بر ابتکار. او گفت: «هر هنرمند باید با توان خودش ایده را جان بدهد. ارزش واقعی اثر، در نگاه شخصی و جسارت ذهنی است.»
کارگاه سپس به دنیای رنگها قدم گذاشت؛ جایی که نظری رنگ را نه زیور تصویر، بلکه ابزاری برای شارپکردن پیام معرفی کرد.
او با اشاره به آثار هنرمندان بینالمللی مانند مردیلو، توضیح داد که یک انتخاب رنگ حسابشده میتواند روایت را تقویت کند و نگاه مخاطب را هدایت.
بخش جذاب جلسه، ورود به طراحی چهره و شخصیت بود؛ مسیری که از یک دایره ساده آغاز میشود و به چهرهای میرسد که میخندد، تعجب میکند یا اخم به شخصیتش اضافه میشود. نظری یادآور شد که «کاراکتر خوب ترکیبی از ذهنِ حساس و دستِ تمریندیده است» و پنجاه درصد یادگیری در هنر را «تماشای آثار حرفهای» عنوان کرد.
در تمرین عملی، هنرجویان روی یک چهره واحد، احساسات مختلف را پیاده کردند و از نزدیک دیدند چگونه تغییر ظریف یک ابرو یا کمی کشیدگی دهان، ناگهان احساس تازهای میسازد.
نظری در جمعبندی کارگاه، بر مسئولیت اجتماعی کاریکاتوریستها تأکید کرد و گفت: «کاریکاتور فقط خنده نیست؛ زبان اندیشه است. هنرمند باید جامعهاش را بشناسد و نقد و نگاهش را به تصویر تبدیل کند.»
این نشست با پرسش و پاسخهای تخصصی درباره نسبت تصویرسازی و کاریکاتور، نقش روبهرشد هوش مصنوعی در هنرهای تجسمی و راههای خلق آثار طنزآمیز با کمترین ابزار به پایان رسید؛ پایانی که شرکتکنندگان آن را آغاز مسیری تازه در جهان خطوط و لبخند توصیف کردند.
فرجاللهی راه میانبُر پادکستسازی را نشان داد
چهارمین کارگاه روز دوم سیزدهمین رویداد ملی «قلمه» در استان کرمان با عنوان «پادکست طنز» و با تدریس مهدی فرجاللهی، نویسنده و طنزپرداز، برگزار شد؛ کارگاهی که در آن شرکتکنندگان یاد گرفتند چگونه با کمترین امکانات، محتوای صوتی حرفهای تولید کنند.
فرجاللهی در ابتدای کارگاه با اشاره به سادگی آغاز کار پادکست گفت: «امروز با همین گوشی موبایل میتوان صدایی ضبط کرد که حتی کارشناسان حرفهای رادیو در تشخیص آن از ضبط استودیویی دچار تردید شوند.»
او سپس با معرفی چند نرمافزار تنظیم صدا، فرآیند تبدیل یک ضبط ساده به محتوای استاندارد را تشریح کرد.
مدرس کارگاه با بیان اینکه «طنز هم هدف است و هم ابزار»، توضیح داد: «گاهی طنز برای خنداندن بهکار میرود و گاهی ابزاری برای انتقال آموزههای جدی است؛ روشی که امروز در نظامهای آموزشی پیشرفته دنیا هم بهکار گرفته میشود.»
در ادامه، فرجاللهی جریان درآمدزایی از پادکست را نیز تشریح کرد: «اگر محتوا صحیح انتخاب شود و مخاطب پیدا کند، تبلیغ هم بهدنبالش میآید. مشکل زمانی است که مسیر محتوا از ابتدا اشتباه طراحی شده باشد.»
او در این کارگاه بر هزینه پایین تولید محتوای صوتی تأکید کرد و گفت: «برای شروع نیازی به استودیو نیست؛ یک گوشی، چند نرمافزار و کمی تمرین کافی است.»
جلسه با انجام تمرینهای عملی ضبط، کار با صدا و تکنیکهای ابتدایی میکس به پایان رسید.
در بخش پرسش و پاسخ پایانی، شرکتکنندگان درباره شیوه ساخت محتوای سریالی، انتخاب موضوعات جذاب برای مخاطب نوجوان و روش حفظ تداوم انتشار پرسیدند. فرجاللهی با تأکید بر اهمیت نظم در انتشار گفت: «اگر پادکست مثل یک هفتهنامه عمل کند و مخاطب بداند هر هفته منتظر چه محتوایی باشد، رشد مخاطب چند برابر میشود.»
او همچنین پیشنهاد کرد پادکسترهای تازهکار از اپیزودهای کوتاه شروع کنند تا هم اعتمادبهنفس پیدا کنند و هم روند ساخت اپیزودهای بلندتر برایشان سادهتر شود.
صدایی که با تمرین ساخته میشود
پنجمین کارگاه روز دوم سیزدهمین رویداد «قلمه» در استان کرمان به موضوع «فن بیان» اختصاص داشت و با تدریس مهدی فرجاللهی برگزار شد.
او در آغاز جلسه تأکید کرد: «فن بیان فقط دانستن نیست، بلکه مهارتی است که تنها با تمرین مداوم به دست میآید.»
فرجاللهی با اشاره به تأثیر احساسات و زبان بدن در انتقال پیام گفت: «گاهی آنچه گفته نمیشود از گفتهها مهمتر است. حالات روحی ما مستقیماً روی شنونده اثر میگذارد.»
او سپس وارد مباحث تخصصیتر شد و درباره سلامت حنجره، تکنیکهای تنفس و مراقبت از تارهای صوتی توضیح داد. فرجاللهی هشدار داد: «تلاش برای صافکردن صدا یا قرار گرفتن گلو در معرض باد، به تارهای صوتی آسیب میزند.»
مدرس کارگاه تغذیه مناسب، خواب کافی و مدیریت استرس را سه عامل کلیدی برای کیفیت صدای گوینده دانست و افزود: «کسی که ذهن آرامتری دارد، صدای مطمئنتری هم خواهد داشت.»
در ادامه، شرکتکنندگان تمرینهایی برای تنفس شکمی، تقویت عضلات شکم و کنترل اضطراب پیش از اجرا انجام دادند. فرجاللهی توضیح داد: «در بسیاری از حملات اضطراب، اولین توصیه پزشکان اصلاح الگوی تنفس است.»
او همچنین نکاتی درباره انتخاب محیط مناسب ضبط یادآور شد: «اتاقهای پر از وسایل، مثل کتابخانهها، بهترین فضاها برای ضبطاند؛ چون بازگشت صدا را کاهش میدهند و ضبط تمیزتری به ما میدهند.»
در بخش پایانی کارگاه، فرجاللهی بر رعایت حقوق پدیدآورندگان موسیقی تأکید کرد و استفاده از آثار بدون اجازه صاحباثر را خلاف اخلاق حرفهای دانست. جلسه با ضبطهای آزمایشی و تمرینهای نهایی صدا به پایان رسید.
در پایان کارگاه، فرجاللهی یک بخش عملی ویژه برای اجرای تکگویی برگزار کرد.
او از شرکتکنندگان خواست یک متن ۳۰ثانیهای را با سه حالت «خنثی»، «هیجانی» و «آرام» بخوانند و تفاوت تأثیرگذاری هر سبک را تجربه کنند.
این بخش با استقبال بسیار روبهرو شد و بسیاری از هنرجویان دریافتند که تغییرات جزئی در مکثها، سرعت گفتار و حجم صدا میتواند پیام را کاملاً دگرگون کند.
مدرس کارگاه تأکید کرد: «فن بیان یعنی کنترل تمام جزئیاتی که پیام را از یک جمله ساده به یک اجرا تبدیل میکند.»
پایان
اخبار «قلمه کرمان» را دنبال کنید
