گزارش روز سوم رویداد ملی آموزشی طنز قلمه ویژه کرمان
اولین کارگاه روز آخر رویداد «قلمه» کرمان با عنوان «خلق شوخی» با تدریس محسن فراهانی، طنزپرداز برگزار شد؛ جلسهای که در آن مدرس تلاش کرد مسیر تبدیل ایدههای ساده به شوخیهای اثرگذار را برای شرکتکنندگان روشن کند.
به گزارش روابط عمومی دفتر طنز حوزه هنری، فراهانی در ابتدای بحث به یکی از سنتهای قدیمی هالیوود اشاره کرد و گفت ابتدا فیلمنامهنویسان نسخه اصلی متن را مینوشتند و پس از آن، برای تقویت لحن و افزودن طنز، متن را به گروهی از «گگمن»ها میسپردند؛ یعنی نویسندگانی که تخصصشان خلق شوخی، موقعیت کمدی و دیالوگ خندهآور بود.
او تأکید کرد که نوشتن شوخی مهارتی مستقل است، همانگونه که فیلمنامهنویسی، دیالوگنویسی یا پژوهش بخشی جداگانه از فرایند تولید محتوا محسوب میشود.
به گفته این نویسنده، برخلاف سیستم حرفهای تولید در سینمای دنیا که هر بخش توسط یک تیم مجزا انجام میشود، در ایران بسیاری از پروژهها وابسته به یک یا دو نفر هستند و همین موضوع باعث میشود طنزپردازی آخرین بخشی باشد که فرصت رسیدگی پیدا میکند.
فراهانی افزود: «برای اینکه بتوانید هر متنی را طنزآمیز کنید، باید شوخی را روی کاغذ خلق کنید؛ نه صرفاً در ذهن».
او توضیح داد که در جلسه قبل درباره پرورش ذهن شوخطبع صحبت کرده است و اکنون نوبت آن است که این ذهنیت روی کاغذ تبدیل به ساختاری دقیق و قابل استفاده شود.
این طنزپرداز سپس وارد بحث ساختار شوخی شد و گفت تقریباً همه جوکها – از یکخطی تا بلند – از دو بخش اصلی تشکیل میشوند: یک «مقدمه» و یک «ضربه». مقدمه معمولاً جملهای عادی، خبری یا پرسشی است که خندهدار نیست و فقط زمینهسازی میکند.
در مقابل، ضربه باید غیرمنتظره، کوتاه و مبتنی بر غافلگیری باشد؛ جملهای که معنای مقدمه را واژگون و خنده را فعال میکند.
فراهانی با ذکر جوکهای مختلف، تفاوت میان مقدمه عادی و ضربه غیرعادی را برای شرکتکنندگان روشن کرد و گفت گاهی شوخیها «برچسب» هم دارند؛ جملهای اضافه که ضربه را کمی ادامه میدهد، اما تأکید کرد استفاده از برچسب معمولاً توصیه نمیشود مگر اینکه واقعاً بامزه باشد.
او برای روشنتر شدن بحث، چندین نمونه شوخی را تحلیل کرد؛ از جمله شوخیهای مبتنی بر تناقض منطقی، شوخیهای سوالی و شوخیهایی که از رفتارهای غیرطبیعی افراد نشئت میگیرند.
فراهانی گفت: «تقریباً تمام شوخیهای دنیا از همین الگو پیروی میکنند. مقدمهای کاملاً عادی، ضربهای کاملاً غیرعادی».
در بخش دوم کارگاه، مدرس درباره اهمیت «یادداشتبرداری از شوخیها» صحبت کرد و تجربه پیمان قاسمخانی را مثال زد؛ اینکه هر شوخی، جمله بامزه، رفتار عجیب یا شخصیت خندهدار را ثبت میکند و بعدها از آنها در فیلمنامهها استفاده میکند.
فراهانی تأکید کرد شوخیسازی از صفر کار بسیار دشواری است اما جمعآوری شوخی از اطراف -از دوستان، خانواده، اتوبوس، خاطرات دیگران، کتابها یا حتی شبکههای اجتماعی- منابع بسیار مفیدی در اختیار نویسنده طنز قرار میدهد.
او از شرکتکنندگان خواست که یک «دفترچه شوخی» ایجاد کنند تا هر شوخی، شخصیت عجیب یا دیالوگ بامزه را در آن ذخیره کنند.
فراهانی بخش دیگری از صحبت خود را به تجربهنویسی و استفاده از خاطرات دیگران اختصاص داد و با اشاره به اینکه هیچ نویسندهای نمیتواند همه زندگیها را شخصاً تجربه کند، گفت نویسنده طنز باید «دزد خاطرات دیگران» باشد؛ یعنی شنیدن، ذخیرهکردن و استفاده از تجربههایی که ممکن است هرگز برای خودش رخ نداده باشد.
این نویسنده مثالهایی از نویسندگان جوان آورد که بدون تجربه سربازی یا خوابگاه، با اتکا به خاطرات دیگران داستانهای قابلباور و طنزآمیز نوشتهاند.
در پایان، فراهانی تأکید کرد برای استفاده از شوخیها در متن، لازم است آنها را دستهبندی کرد، کیفیت سنجید و در جای درست قرار داد.
او گفت: «شوخی فقط یک جمله نیست؛ یک ابزار روایی است. اگر ساختار و جایگاهش را بشناسید، میتواند هر متن خشک و جدی را زنده و جذاب کند»
روز سوم قلمه ویژه کرمان
چگونه از دردهای شخصی، ایدههای جهانی بسازیم؟
کارگاه «ایدهیابی و خلاقیت» در ادامه برنامههای روز دوم رویداد «قلمه» با تدریس حسین کلهر، نویسنده و خلاقهنویس شناختهشده برگزار شد.
جلسهای پرانرژی که در آن کلهر با ترکیبی از تجربههای زیسته، طنز شخصی و نکات کاربردی، مسیر تازهای برای مواجهه با خلاقیت پیش پای شرکتکنندگان گذاشت.
کلهر در ابتدای کارگاه با اشاره به اینکه «سؤال درست، ما را به جواب درست نزدیک میکند»، تأکید کرد بسیاری از افرادی که هرگز کلاس نویسندگی نگذراندهاند، صرفاً به دلیل پرسشگری فعال و مداوم، بهتر از بسیاری از دانشآموختگان مینویسند. او یادآور شد: «وقتی کار میکنی، سؤال برایت ایجاد میشود. این سؤالها همان چیزی است که شما را به تجربه و یادگیری واقعی میرساند.»
این مدرس با اشاره به میانگین سنی پایین شرکتکنندگان -که به گفته او «بیش از ۸۰ درصد زیر ۳۰ سال و جمعی زیر ۲۰ سال» بودند- تأکید کرد تلاش میکند مسیر را نشان دهد، نه صرفاً تکنیکها را.
او گفت هدفش آن است که فراگیران بفهمند ایده از دل زیست فردی و دردهای شخصی بیرون میآید، نه از نشستنهای طولانی و فشار آوردن به ذهن.
کلهر با ذکر تجربههای کاریاش از سال ۱۳۸۷ تاکنون، از همکاری با برنامههایی چون «ماهعسل» و «خندوانه» تا فعالیتهای اخیرش در حوزه کسبوکار، توضیح داد که بخش مهمی از موفقیتش نه به مهارت صرف، بلکه به توانایی «مجابکردن دیگران به انجام یک کار» مربوط بوده است.
او خطاب به شرکتکنندگان گفت: «برای ما بچههای شهرستان، مهمترین چالش این است که خودمان را به جریان فرهنگی مرکز وصل کنیم. همین اتصال است که اثر شما را دیده میکند.»
در بخش اصلی کارگاه، این مدرس خلاقیت درباره ایدهیابی در نوشتن طنز و روایت توضیح داد: «ایده قرار نیست عجیبوغریب باشد. مهم پرداخت است. ایده از درد، از تجربه، از آن چیزی میآید که واقعاً روی شما اثر گذاشته است.»
کلهر با اشاره به نمونههای ساده و روزمره -از قول پدر و مادر به فرزند گرفته تا حوادث کوچک زندگی- توضیح داد که «ایده ناب همان چیزی است که اول از همه، در خودتان احساس ایجاد میکند.»
او در تشریح سازوکار خلاقیت تأکید کرد خلاقیت «اختراع از صفر» نیست؛ بلکه ترکیب دو عنصر موجود است: «خلاقیت یعنی پیتزای قورمهسبزی.
یعنی چیزی که وجود داشته را با چیز دیگری که وجود داشته ترکیب میکنید و نتیجه میشود یک فرم جدید، یک روایت نو.»
کلهر همچنین به اهمیت شناخت «موقعیتهای نمایشی پایه» اشاره کرد و کتاب «۳۶ وضعیت نمایشی» را بهعنوان منبعی ضروری برای نویسندگان جوان معرفی کرد.
به باور او، «نوآوری در پرداخت است، نه در کشف ایدههایی که هرگز وجود نداشتهاند.»
در بخش پایانی، او مخاطبان را به پافشاری و اعتماد به مسیر شخصی فراخواند و یادآور شد: «اولین مخاطب هر اثر، خودِ نویسنده است. اگر خودت با کارت حال کنی، مخاطب هم حال میکند. مهمترین اصل خلاقیت این است که قبل از هر چیز، خودت را راضی کنی.»
کارگاه با پرسشوپاسخ شرکتکنندگان ادامه یافت و با استقبال و مشارکت جدی مخاطبان جوان پایان یافت.
خلاقیت یعنی روایتِ زیست؛ نه ساختن چیز عجیب
سومین کارگاه روز آخر رویداد «قلمه» با عنوان «ایدهیابی و خلاقیت» و با تدریس حسین کلهر برگزار شد؛ جلسهای پرحجم، پرمثال و سرشار از نکتههایی درباره شناخت مخاطب، روایتسازی و سازوکار توجه انسان.
کلهر در آغاز کارگاه، از یک اصل مهم سخن گفت: «آدمها دوست دارند شما حرفی را بزنید که خودشان بلد نیستند بیان کنند.»
او با توضیح اینکه بخش مهمی از تولید محتوا، کمک به مخاطب برای «گفتن حرف دل خودش» است، تأکید کرد: «محتوا یا درباره مخاطب است، یا به نفع اوست. خارج از این دو حالت، فقط یک راه دارید: داستانگویی.»
این مدرس خلاقیت با اشاره به تجربههایش در حوزه تولید محتوا، از روانشناسی عامهپسند گرفته تا سبک زندگی، توضیح داد که طبقهبندیهای قطعی درباره آدمها علمی نیست، اما در عمل کمک میکند ما «جهت نگاه مخاطب» را بفهمیم.
کلهر گفت: «ما یا باید مستقیم درباره خودِ آدم صحبت کنیم، یا چیزی بگوییم که نفع شخصیاش در آن باشد. در غیر این صورت، فقط داستان میتواند گوش او را نگه دارد.»
او در ادامه به «اقتصاد توجه» پرداخت و با استناد به نظریههای روانشناسی توضیح داد مردم در برابر چیزهایی که نمیفهمند، بیشتر از هر فاجعهای آشفته میشوند.
به گفته این نویسنده، «ابهام، سختتر از درد تحمل میشود»، و همین اصل باعث میشود روایت، کنجکاوی و غافلگیری ابزارهای اصلی نگهداشتن مخاطب باشند.
کلهر سپس با ذکر مثالهای متعدد از زندگی روزمره -از اختلاف والدین و نوجوانان بر سر نگهداری حیوان خانگی تا تجربههای حریم خصوصی، نگرانیهای سلامتی و بحرانهای معمول خانوادهها- به شرکتکنندگان نشان داد که «هیچ تجربهای واقعاً منحصربهفرد نیست.»
او گفت: «اگر فکر میکنید خیلی آدم خاصی هستید، فقط یک شانزدهم مردم دنیا هستید! یعنی دستکم ۵۰۰ میلیون نفر تجربهای شبیه شما دارند. پس وقتی درباره خودتان حرف میزنید، در واقع دارید درباره جمعی بزرگ حرف میزنید.»
او تأکید کرد که تولید محتوا، بهویژه برای طنزنویسان، باید از دل تجربه، حس و زیست واقعی بیرون بیاید. به باور کلهر، «قصهای که از یک لحظه واقعی و احساس شخصی شروع میشود، شانس بیشتری برای شنیده شدن دارد.»
او در بخش دیگر کارگاه درباره موجهای اجتماعی و تغییرات سریع سالهای اخیر صحبت کرد؛ از حوادث سال ۹۸ گرفته تا کرونا، تغییرات سیاسی و تجربههایی که خانوادهها و جوانها در این سالها از سر گذراندهاند.
این مجری برجسته گفت: «این حجم از اتفاقات، برای دستکم دو سال آینده هم سوژه تولید میکند. کافی است بلد باشید نگاه کنید.»
در پایان، کلهر تأکید کرد که توجه به جزئیات، نزدیکشدن محتاطانه به مرزهای حریم خصوصی و توانایی روایتگری سه کلید اصلی برای ماندگاری یک محتواساز یا نویسنده طنز است.
به گفته او: «پیش از اینکه بخواهید کمدی را یاد بگیرید، باید یاد بگیرید داستانتان قابل شنیدن باشد. اگر مردم نشنوند، هیچ تکنیکی جواب نمیدهد.»
این کارگاه با پرسشهای متعدد شرکتکنندگان و گفتوگوهای پرانرژی درباره تجربههای شخصی و شیوههای مختلف روایتسازی ادامه یافت و دومین جلسه روز را با فضایی صمیمی و پویا به پایان رساند.
کارگاه استندآپ یزدان فتوحی در سیزدهمین دوره قلمه لغو شد
بهدنبال اختلال در پرواز تهران-کرمان، کارگاه استندآپکمدی یزدان فتوحی که قرار بود امروز برگزار شود، لغو شد.
جزئیات زمان جدید این برنامه بهزودی اطلاعرسانی خواهد شد.
پایان
اخبار «قلمه کرمان» را دنبال کنید
