روز اول قلمه ویژه استان سمنان چگونه گذشت؟
در نخستین کارگاه دوازدهمین رویداد ملی آموزشی طنز «قلمه» با عنوان «شعر طنز چگونه متولد میشود»، اسماعیل امینی، شاعر، نویسنده و استاد دانشگاه، درباره مبانی نظری و شیوههای خلاقانه خلق شعر طنز سخن گفت.
به گزارش روابط عمومی دفتر طنز حوزه هنری، امینی در ابتدای این نشست آموزشی با تأکید بر اهمیت نگاه خلاق در طنزپردازی گفت: «برای یافتن سوژه طنز، باید از جزئیترین پدیدههای زندگی روزمره الهام گرفت.
حتی از کلمات ساده، اشیای معمولی یا چیزهایی مانند کارت بانکی، صبحانه، یا وسایل روی میز ناهار هم میتوان ایده طنز بیرون کشید.»
او افزود: «تفاوت نگاه طنزآمیز با نگاه معمولی در همین است؛ نگاه طنزآمیز به ناسازگاریها توجه میکند. بنیان طنز، بر ناسازگاری استوار است؛ چه در ادعا و عمل، چه در اجزای سخن یا در رفتارهای اجتماعی.»
استاد شعر طنز با اشاره به نمونههایی از ادبیات کلاسیک، بهویژه اشعار حافظ، گفت: «طنز در شعر فارسی از ناسازگاری میان ظاهر و باطن شکل میگیرد.
وقتی کسی ادعای دیانت یا فضیلت دارد اما رفتارش خلاف آن است، طنز متولد میشود. همین تضاد است که مخاطب را به تفکر و خنده وامیدارد.»
امینی در بخش دیگری از کارگاه به موضوع خلاقیت زبانی در شعر طنز پرداخت و با طرح تمرینی از شرکتکنندگان خواست تا با موضوع «ترافیک» بیتهایی طنزآمیز بسازند.
او تأکید کرد: «یکی از راههای ساده برای شروع سرودن شعر طنز، استفاده از موضوع به عنوان ردیف است. مثلاً اگر سوژه ترافیک باشد، میتوان آن را در پایان هر مصراع تکرار کرد تا شعر انسجام پیدا کند.»
او در ادامه گفت: «در شعر طنز، قافیه و ردیف باید قابل ادامه دادن و انعطافپذیر باشند. لازم نیست از ابتدا شعر با شوخی آغاز شود؛ گاهی میتوان با آرامش و خونسردی شروع کرد و در پایان ضربه طنز را وارد کرد.
مهم آن است که با نگاهی خلاق و ناهنجار نسبت به امر عادی برخورد کنیم تا شعر طراوت و طنز لازم را پیدا کند.»
دکتر امینی در پایان این کارگاه تأکید کرد: «شاعر طنزپرداز نباید به نخستین ایدهای که به ذهنش میرسد بسنده کند؛.
بلکه باید آن را نگه دارد، بازنویسی کند و از طریق ویرایش و تغییر، به نسخهای خلاقتر و بامزهتر برسد. این تمرین، نخستین گام در مسیر شاعر شدن است.»
قلمه ویژه استان سمنان
تمرینهای عملی برای ذهنهای خندهدار
در دومین کارگاه از دوازدهمین دوره رویداد ملی آموزشی طنز «قلمه»، محسن فراهانی، طنزپرداز و مدرس، با عنوان «چگونگی خلق شوخی» به بررسی روشهای تولید شوخی و امکان یادگیری شوخطبعی پرداخت.
فراهانی در این نشست تأکید کرد که شوخطبعی تا حد زیادی اکتسابی است و به «ذات» افراد محدود نمیشود. او با اشاره به کتابهایی مانند «لوازم نویسندگی» نادر ابراهیمی توضیح داد که مهارتهای طنزپردازی و ارتباطی از طریق تمرین و قرار گرفتن در موقعیتهای مناسب قابل تقویت است.
مطالعه و یادگیری فرمولها بهتنهایی انسان را شوخطبع نمیکند، اما تمرین مستمر میتواند این توانمندی را پرورش دهد.
او افزود که شوخطبعی در انتقال مفاهیم پیچیده نیز مؤثر است؛ به عنوان مثال، استادی که درس خود را با طنز ارائه میکند، معمولاً جذابتر و قابلقبولتر از استادی کاملاً جدی است، حتی اگر سطح علمی هر دو یکسان باشد.
همچنین، فراهانی به تاثیر طنز در جذب مخاطب و دیدهشدن محتوای تبلیغاتی اشاره کرد و گفت کلیپها و آیتمهای کمدی بیشتر مورد توجه قرار میگیرند. در بخشی از کارگاه، مباحث نظری درباره اینکه «چه چیزی خندهدار است» مطرح شد.
فراهانی توضیح داد که عامل اصلی خنده در «ناهمخوانی» یا «رخداد غیرمعمول» نهفته است؛ یعنی وقتی اتفاقی خارج از انتظار ما رخ میدهد، واکنش خنده ایجاد میشود.
او همچنین تفاوت میان رخداد غیرمعمول مضحک و غیرمعمول تراژیک را یادآور شد و خاطرنشان کرد که خنده معمولاً در مواجهه با رخدادهای غیرخطرناک شکل میگیرد.
شرکتکنندگان در کارگاه تمرینهای عملی انجام دادند و فراهانی تاکید کرد که تمرین طولانیمدت و تجربه اجرا در موقعیتهای زنده، کلید پرورش حس شوخطبعی است.
او مثالهای واقعی از محیطهای جمعی و تجربه افراد موفق در طنز را به اشتراک گذاشت و یادآور شد که همه میتوانند این مهارت را یاد بگیرند. یکی از تمرینهای جذاب کارگاه، تمرین ذهنی و بداههپردازی با استفاده از موضوعات روزمره بود.
به گفته فراهانی، ترکیب تضاد، اغراق و رخداد غیرمعمول باعث ایجاد خنده میشود؛ حتی وقتی مخاطب تا حدی انتظار اتفاق را دارد، خنده زودتر شروع میشود و شدت آن بیشتر میشود.
او نمونههایی از تجربههای جمعی شرکتکنندگان و واکنشهای خندهآورشان در زندگی روزمره و تمرینهای گروهی را توضیح داد و تأکید کرد که ثبت شوخیها در دفترچه یا کانالهای داخلی پیامرسانها به جمعآوری گنجینهای از ایدهها کمک میکند.
کارگاه «چگونگی خلق شوخی» بخشی از برنامههای آموزشی دوازدهمین رویداد «قلمه» بود که در ادامه، به دیگر نشستها و کارگاههای تخصصی در زمینه نوشتن و اجرای طنز اختصاص داشت.
حضور جمعیتی متنوع از نوجوان تا بزرگسال، با انگیزه و علاقهمند، فضای کارگاه را سرزنده و پرانرژی کرده بود و با تمرینهای عملی، شرکتکنندگان تجربهای ملموس از خلق خنده و شوخطبعی کسب کردند.
از زندگی روزمره تا جهان داستان
در سومین کارگاه از دوازدهمین دوره رویداد ملی آموزشی طنز «قلمه»، داوود امیریان، طنزپرداز و نویسنده، با موضوع «سفر قهرمان» به تشریح اصول خلق شخصیتها و جهان داستان پرداخت و نکات کلیدی در نوشتن داستان و فیلمنامه را برای شرکتکنندگان تشریح کرد.
امیریان در این کارگاه بر اهمیت «اغراق» و «جهان داستان» تأکید کرد و گفت که هنر و داستانسرایی بدون توجه به جزئیات و تخیل قوی، نمیتواند مخاطب را جذب کند.
او با اشاره به نمونههایی از نقاشی، بازیگری و داستاننویسی توضیح داد که حتی یک لبخند یا پوزخند در تصویر یک شخصیت میتواند معنای ویژهای داشته باشد و همان اغراق، جذابیت اثر را شکل میدهد.
یکی دیگر از نکات مورد تأکید امیریان، بهرهگیری از تجربیات زیستی و زندگی روزمره بود. او شرکتکنندگان را تشویق کرد تا با مشاهده رفتار و پوشش مردم در فضاهای مختلف مانند مترو، اتوبوس یا مجالس، عناصر واقعی و ملموس را به داستان خود وارد کنند.
به گفته او، زندگی روزمره هر فرد میتواند الهامبخش دهها رمان یا داستان جذاب باشد، همانطور که نمونههای کلاسیک ادبیات ایران و جهان نشان دادهاند.
امیریان همچنین بر لزوم خلق شخصیتهای زنده و پویا تأکید کرد و گفت: «شما باید شخصیتهای خود را بهتر از خودشان بشناسید، حتی جزئیاتی که ممکن است در متن نیاید، مانند رنگ لباس شخصیت یا واکنشهای احساسی او.»
او افزود که تخیل قوی و زندگی کردن با شخصیتها، باعث میشود اثر هنری و داستانی، هم برای نویسنده و هم برای مخاطب جذاب و واقعی شود.
در ادامه، مدرس کارگاه به نمونههای داستانهای جهانی اشاره کرد و توضیح داد که تمام داستانهای انسانی، چه در ایران و چه در اسطورهها و حماسهها، از عناصر مشترکی برخوردارند و شناخت این الگوها میتواند فرآیند خلق داستان و فیلمنامه را سادهتر و هدفمندتر کند.
کارگاه «سفر قهرمان» بخشی از برنامههای آموزشی دوازدهمین رویداد «قلمه» بود و هدف آن، پرورش مهارتهای داستاننویسی و تقویت تخیل و خلاقیت شرکتکنندگان در خلق طنز و هنر داستانی عنوان شد.
وقتی خلاقیت به بازی گرفته شد
چهارمین کارگاه از دوازدهمین دوره رویداد ملی آموزشی طنز «قلمه» با عنوان «خلاقیت و ایدهپردازی» به تدریس مجید خسروانجم، گرافیست و مدرس خلاقیت، برگزار شد.
در این کارگاه، خسروانجم با تأکید بر اهمیت شناخت استعدادهای فردی و تمرین مداوم برای پرورش خلاقیت، از شرکتکنندگان خواست تا با شرکت در آزمونی چندبخشی میزان خلاقیت خود را ارزیابی کنند.
او در توضیح این تمرین گفت که هیچ دو انسانی در یک شرایط ذهنی و روحی مشابه نیستند و خلاقیت نیز در موقعیتهای مختلف جلوههای متفاوتی پیدا میکند.
مدرس کارگاه در ادامه با تقسیم شرکتکنندگان به گروههای کوچک، بازیهایی طراحی کرد که در آن اعضا باید در زمان محدود، ایدههایی متفاوت و قابل دفاع ارائه میدادند.
او هدف از این تمرینها را تقویت مهارت کار گروهی، پرورش نگاه متفاوت به مسائل روزمره و آشنایی با شیوههای نوآوری عنوان کرد.
خسروانجم ضمن اشاره به نقش تمرین و پشتکار در شکلگیری ذهن خلاق گفت: «هیچ فردی ذاتاً نابغه نیست. تفاوت خلاق و غیرخلاق، در میزان تلاش و استمرار در ایدهپردازی است.»
این کارگاه با شور و مشارکت فعال هنرجویان همراه بود و حاضران در پایان با اجرای بازیهای خلاقانه، ایدههای خود را در قالب طنز و موقعیتهای نمایشی کوتاه به اشتراک گذاشتند.
وقتی طنز با تصویر سخن میگوید
در آخرین کارگاه روز نخست دوازدهمین دوره رویداد ملی آموزشی طنز «قلمه» در شاهرود، محمود نظری، کارتونیست و انیماتور برجسته کشور، با موضوع «از ایده طنز تا اجرای کاریکاتور» درباره جایگاه کارتون در عرصه طنز سخن گفت.
نظری در آغاز سخنان خود با تأکید بر اینکه «کارتون، زبانی جهانی و بینیاز از ترجمه است»، گفت: «طنز تصویری میتواند در هر نقطه از جهان، مفهومی مشترک را منتقل کند. همین ویژگی باعث شده کارتون یکی از مؤثرترین ابزارهای ارتباطی در نقد اجتماعی و فرهنگی باشد.»
او در ادامه با اشاره به نمونههایی از تأثیرگذاری کارتون در تاریخ، گفت: «قدرت یک تصویر طنزآمیز میتواند جریانهای بزرگ سیاسی و اجتماعی را دگرگون کند. چون زبان تصویر، هم مردم را درگیر میکند و هم اندیشه را به حرکت درمیآورد.»
مدرس این کارگاه با بیان تفاوت میان کارتون و دیگر شاخههای طنز افزود: «کارتونیست باید همانقدر که هنرمند است، فیلسوف هم باشد.
برای خلق یک اثر مؤثر، باید از سیاست، فرهنگ، جامعه و اقتصاد شناخت داشته باشد. طنز اگر فقط تمسخر کند، دیگر طنز نیست؛ طنز واقعی نقد میکند، اما در عین حال نگاه اصلاحگرانه هم دارد.»
او سپس با نمایش نمونههایی از آثار ایرانی و جهانی، دربارهی نقش سادگی در طراحی، دقت در ایدهپردازی و استفاده درست از رنگ سخن گفت و توضیح داد: «کارتونها در دنیای فانتزی اتفاق میافتند، اما ریشه در واقعیت دارند.
کار ما این است که واقعیتی را که همه میبینند، از زاویهای تازه نشان دهیم. اگر بتوانیم از دل یک پدیده ساده مثل گرانی سیبزمینی یا کمبود پیاز، به یک مسئله اجتماعی برسیم، آن وقت طنز ما معنا پیدا میکند.»
نظری با اشاره به ضرورت اندیشیدن در پشت هر اثر طنزآمیز افزود: «وقتی کشاورز محصولش را صادر میکند و بازار داخلی خالی میشود، منِ کارتونیست باید به این فکر کنم که پشت این تصمیم چه چرخهای پنهان است و خانواده ایرانی چطور تحت تأثیر آن قرار میگیرد. طنز یعنی همین؛ دیدن آنچه هست، اما گفتن آن با زبان شوخ و هوشمند.»
در پایان این نشست، شرکتکنندگان با طرح پرسشهایی درباره تکنیکهای اجرایی، انتخاب سوژه و شیوههای خلاقانه در پرداخت موضوعات روز، گفتوگویی صمیمی و پرانرژی با محمود نظری داشتند.
پایان
اخبار «قلمه سمنان» را دنبال کنید
