مروری بر روز سوم رویداد قلمه ویژه استان سمنان
از یک خط ساده تا چهرهای که احساس دارد، مسیر طولانی نیست اگر ذهن و دست با هم هماهنگ باشند.
محمود نظری در کارگاه «از ایده طنز تا خلق کاریکاتور» نشان داد چگونه تمرین و نگاه تیزبین میتواند به ایدهها جان بدهد.
به گزارش روابط عمومی دفتر طنز حوزه هنری، در نخستین کارگاه روز جمعه از دوازدهمین رویداد ملی آموزشی طنز «قلمه» با عنوان «از ایده طنز تا خلق کاریکاتور (۲)»، محمود نظری، کاریکاتوریست و مدرس این حوزه، شرکتکنندگان را با روند طراحی چهره و شخصیت در کاریکاتور آشنا کرد.
او در این کارگاه با تأکید بر نقش تمرین در شکلگیری مهارت هنری گفت: «کاراکتر خوب، حاصلِ دستِ تمریندیده و ذهنِ درگیر است.»
نظری مراحل خلق یک کاراکتر را از ترسیم سادهترین فرمها مانند دایره و بیضی تا طراحی چهرههای گویای احساس توضیح داد و از هنرجویان خواست با تمرکز بر جزئیات چهره، به زبان بصری طنز نزدیکتر شوند.
او با اشاره به اهمیت مشاهدهی آثار دیگران افزود: «پنجاه درصد یادگیری در هنر، دیدن است. هرچه بیشتر کار ببینید، ذهنتان درگیرتر و دستتان قویتر میشود.»
در ادامه، شرکتکنندگان با تمرینهای متنوع، حالتهای مختلف چهره مانند شادی، تعجب و عصبانیت را روی یک کاراکتر واحد پیاده کردند تا درک کنند چگونه تغییرات جزئی در چشم، ابرو یا دهان میتواند احساسات تازهای بیافریند.
نظری در پایان گفت: «دنیای کاریکاتور پر از فراز و نشیب است، اما اگر واردش شوید، دیگر نمیتوانید از آن دل بکنید؛ چون هر خطی، راهی به سوی خندهای تازه است.»
این جلسه با تمرین عملی طراحی چهره و اجرای تمرینهای گروهی به پایان رسید.
رویداد قلمه ویژه استان سمنان
ایدههایی که غافلگیر خواهند کرد
کارگاه «ایدهیابی و خلاقیت ۲» در دوازدهمین رویداد قلمه ویژه استان سمنان با حضور مجید خسروانجم، صحنهای بود برای آزمودن جسارت فکر کردن متفاوت؛ جایی که شرکتکنندگان آموختند خلاقیت فقط پیدا کردن جواب نیست، بلکه پرسیدن سؤالهای تازه است.
در کارگاه «ایدهیابی و خلاقیت» با تدریس مجید خسروانجم در دوازدهمین رویداد ملی آموزشی طنز «قلمه»، ذهنها به تکاپو افتاد تا بفهمند «باهوش بودن» همیشه به معنای «خلاق بودن» نیست.
خسروانجم، طنزپرداز و مدرس این حوزه، جلسه را با چند پرسش چالشی آغاز کرد؛ پرسشهایی که مرز میان هوش، دانایی و خیالورزی را به لرزه انداخت.
او با شوخطبعی خاص خود گفت: «گاهی جامعه پر از آدمهای مطمئن و بیاطلاع است! همانها که اشتباه چاپی روی اسکناس را هم با اعتمادبهنفس لایک میکنند.»
در ادامه، استاد با معرفی گونههای مختلف هوش و استعداد از دید روانشناسی، توضیح داد که هرکس میتواند مسیر خلاقیت خود را از زاویهای متفاوت بیابد: از هوش زبانی و تجسمی گرفته تا هوش منطقی یا موسیقایی.
او تأکید کرد که «درک خود» نخستین گام برای پرورش ایده است و ذهن خلاق پیش از هرچیز باید خودش را بشناسد.
خسروانجم با مثالهایی از تجربهی شخصی و طنز روز جامعه، نشان داد چگونه میتوان از دلِ یک مشاهدهی ساده یا یک خطای رایج، سوژهای تازه ساخت. به گفتهی او، خلاقیت یعنی «توان دیدن متفاوتِ همان چیزهایی که همه میبینند.»
در بخش پایانی، کارگاه با فضای پرشور پرسش و پاسخ و شوخیهای موقعیتدار خسروانجم به پایان رسید؛ جایی که شرکتکنندگان یاد گرفتند خلاقیت، نه در کتابها، بلکه در همان لحظههای ساده و بیادعا شکل میگیرد.
از مشقنویسی تا خنده روی صحنه
در یکی از آخرین کارگاههای دوازدهمین رویداد ملی آموزشی طنز «قلمه»، یزدان فتوحی ـ طنزپرداز و بازیگر شناختهشده ـ با عنوان «استندآپ کمدی از متن تا صحنه» به صحنه آمد و جمعی از شرکتکنندگان را با نگاهی تازه به نوشتن و اجرا همراه کرد.
او در ابتدای جلسه با صراحت گفت: «تلاش میکنم توی چند ساعت، راه یک ساله رو بهتون نشون بدم.» بعد، نخستین اصلش را رو کرد: باید «کِرم نوشتن» را در خودتان بیدار کنید.
از نگاه او، تمرین نوشتن دقیقاً مثل مشق شبهای مدرسه است؛ تمرینی مداوم که هماهنگی ذهن و دست را شکل میدهد. «کسی که نمینویسه، فقط بلد نیست چطور چیزی که توی مغزشه رو منتقل کنه.»
فتوحی توضیح داد که در استندآپ، بامزه بودن ذاتی نیست، بلکه باید با نوشتن و تمرین پیدرپی ساخته شود: «ما جوک خوب و بد نداریم، اجراگر خوب و بد داریم. یکی جوک بیمزه رو طلا میکنه، یکی بهترین متن رو خراب.»
در ادامه، او بر اهمیت «سبک شخصی» تأکید کرد: «اگر لحن و آکسان خودت رو پیدا نکنی، میشی یکی مثل بقیه. مهمترین امضای هر استندآپ، همون چیزیه که فقط مال خودته.» فتوحی در بخشی از صحبتش با طنز گفت: «همه دارن مهران مدیری رو در میارن؛ شما فقط خودت رو در بیار!»
او یادآور شد که در اجرای استندآپ، لحن صادقانه و برابر با تماشاگر اهمیت دارد: «تماشاگر باید حس کند تو هم یکی مثل خودش هستی. نه از بالا بهش نگاه میکنی، نه نقش میخواهی بازی کنی. فقط داری قصهات را میگویی.»
در بخش دیگری از کارگاه، فتوحی از اهمیت فن بیان و سخنوری گفت و آن را لازمهی هر اجرا دانست: «فن بیان نجاتدهنده است. حتی اگر بازیگر یا مجری نشوی، در زندگی روزمره هم کمکت میکند.»
اما شاید کلیدیترین توصیهاش دربارهی نوشتن متن کمدی بود: «قرار نیست از اول بامزه بنویسی. اول یاد بگیر چه بنویسی و چطور اجرایش کنی. خنده خودش میآید.»
او بر اهمیت غافلگیری در کمدی تأکید کرد: «مخاطب باید جا بخورد. هر وقت توانستی او را جایی بخندانی که انتظار ندارد، در آن وقت کمدین شدی.»
در پایان، فتوحی با طرح تمرینی عملی از شرکتکنندگان خواست در ۳۰ ثانیه متنی کوتاه دربارهی اتفاقی ساده بنویسند و بعد، با افزودن جزئیات و اغراقهای بامزه، آن را روی صحنه اجرا کنند.
کارگاه او با شور و خندهای گرم تمام شد اما پیام اصلیاش در ذهن شرکتکنندگان ماند: استندآپ کمدی از دل نوشتن آغاز میشود، نه از خنداندن.
زیستن مثل طنزپردازها؛ از نانوایی تا مترو
در کارگاه «زیست طنزپردازانه» از مجموعه کارگاههای دوازدهمین رویداد ملی آموزشی طنز «قلمه»، محسن فراهانی از تجربهها و مشاهدات خود در مسیر طنز گفت؛ از تمرینهایی برای تقویت نگاه بامزه تا ضرورت داشتن سبک زندگی مخصوص طنزپردازان.
او در ابتدای جلسه یادآور شد که طنزپرداز بودن فقط نوشتن یا شوخی کردن نیست، بلکه نوعی نگاه به زندگی است: «همانطور که ورزشکار یا پزشک سبک زندگی خاصی دارد، طنزپرداز هم باید زیستی مخصوص خودش داشته باشد؛ زیستی که ذهنش را تیز، گوشش را باز و نگاهش را تازه نگه دارد.»
فراهانی در ادامه توضیح داد که یکی از تمرینهای مهم برای پرورش ذهن طنزپرداز، تماشای زندگی روزمره از نزدیک است؛ از صف نانوایی و تاکسی تا گفتوگوهای عادی در خیابان. او با خنده گفت: «کسی که همیشه با هندزفری در گوش راه میرود، نصف سوژههای طنز را از دست میدهد! گوش دادن به مردم، بهترین کلاس شوخطبعی است.»
در بخش دیگر کارگاه، درباره کلیشههای تکراری در شوخیها سخن گفت و مثال زد: «وقتی از صد نفر بخواهی درباره روز مرد شوخی کنند، نود و نه نفر میگویند جوراب! طنزپرداز واقعی کسی است که بتواند از این دایرهی تکرار بیرون بیاید.»
او سپس از لزوم آیندهنگری در طنز گفت؛ اینکه نویسنده باید بداند چند سال بعد، نوشتهاش چه تصویری از او و روزگارش میسازد.
فراهانی با روایت خاطرهای شخصی از سوءتفاهمی در فضای مجازی، بر اهمیت «نوشتن مسئولانه» تأکید کرد و گفت: «نوشتن قدرت است، اما حرفهای بودن یعنی بلد باشیم چه چیز را ننویسیم یا منتشر نکنیم.»
در ادامه، فراهانی از آزمونهای خلاقیت و تمرینهای روزمره برای تقویت ذهن طنزپردازانه سخن گفت؛ از مطالعهی زندگینامهها و سفرنامهها تا حفظ ارتباط با جامعه و پرهیز از فاصله گرفتن از مردم. او معتقد بود که شهرت، اگر با «زیست مردممدار» همراه نباشد، منبع خلاقیت را خشک میکند.
در پایان، کلاسی که بیش از آنکه آموزش شوخی باشد، یادآوری لذتِ دیدن دنیا از زاویهای بامزه و انسانی بود.
بررسی اجراهای استندآپ در رویداد قلمه
در کارگاه «اجرا و نقد و بررسی استندآپ کمدی» یزدان فتوحی، محوریت بحث بر اجرای استندآپ کمدی و تجربه حضور روی صحنه بود.
فتوحی با تأکید بر اهمیت موقعیتهای واقعی، توضیح داد که این تجربیات میتوانند الهامبخش خلق لحظات طنز در استندآپ باشند و اجرای موفق تنها از دل تجربهها و واکنشهای طبیعی به وجود میآید، نه از تقلید یا شوخیهای آماده.
او بر اعتماد به نفس روی صحنه تأکید کرد و گفت که ارتباط مستقیم با مخاطب، یکی از کلیدیترین عناصر اجراست. نگاه به مخاطب و دریافت انرژی از آنها باعث میشود که اجرا طبیعی و اثرگذار باشد، برخلاف تئاتر سنتی که بازیگر بیشتر با دیوار یا نقطهای ثابت در تعامل است.
فتوحی توضیح داد که اجرای موفق نیازمند گرم کردن صحنه به گونهای است که مخاطب از همان ابتدا درگیر قصه شود و فرصت فکر کردن به چیزهای دیگر نداشته باشد.
یکی دیگر از نکات مهم، تفاوت استندآپ با تئاتر یک نفره بود. او گفت که در استندآپ، بازیگر باید خود واقعی خود باشد و از تقلید یا ادای دیگران پرهیز کند، چرا که مخاطب صداقت اجرای واقعی را میپسندد.
سبک هر اجرا باید شخصی و طبیعی باشد و از تقلید یا تلاش برای ساختن سبکهای غیرواقعی خودداری شود.
فتوحی همچنین به شناخت شخصیتها و موقعیتهای کمدی پرداخت و گفت: «برای خلق طنز مؤثر، ابتدا باید شخصیتها و رفتارشان شناخته شوند و سپس بر اساس موقعیت واقعی و واکنشهای طبیعی، شوخی شکل گیرد.»
وی به تاریخچه استندآپ در ایران نیز اشاره کرد و گفت: «نوذری اولین استندآپری بود که در ایران شکل گرفت. کاری که او انجام داد، مسیر اولیه استندآپ را مشخص کرد، اما همزمان افراد دیگری نیز وارد عرصه شدند و با سبکهای مختلف اجرا کردند.
بعضی تقلید میکردند، بعضیها ادعا داشتند، حتی بعضی که به مشکلات جدی برخورد کردند، میخواستند نشان دهند چه کردهاند.»
فتوحی تأکید کرد که مهمترین نکته، ورود سریع مخاطب به موضوع است و بازیگر باید از همان ابتدا به جای حاشیه، به اصل موقعیت بپردازد.
یکی از بخشهای مهم کارگاه، بررسی استندآپ هنرجویان حاضر در رویداد قلمه بود. فتوحی اجرای هر هنرجو را با دقت دنبال کرد و نکات ضعف و قوت آنها را تحلیل کرد.
او به حاضران توصیه کرد که از کلمات نامرتب یا بیربط پرهیز کنند، تمرکز خود را روی ایده اصلی حفظ کنند و حتی در صورت فراموشی، بتوانند اجرا را طبیعی و منسجم ادامه دهند.
فتوحی بر اهمیت تمرین و بازخورد گرفتن از دیگران تأکید کرد: «موفقیت در استندآپ حاصل تمرین زیاد است؛ از حرف زدن با خانواده، دوستان یا هر کسی که میتوانید بازخورد بگیرید. وقتی نظرات دیگران را میشنوید، متوجه میشوید کدام موقعیتها موفق بودهاند.»
همچنین فتوحی به حاضران توصیه کرد که در استندآپ نباید صرفاً خاطره تعریف کنند: «شما باید موضوع مهمی انتخاب کنید و آن را به شیوهای شیرین و جذاب روایت کنید تا مخاطب علاقهمند شود.
از شوخیهای سطحی، بیدلیل یا جنسی پرهیز کنید. استندآپ عرصهای جدی است که آزادی بیان بیشتری نسبت به تئاتر دارد و میتواند نقد اجتماعی و تحلیل موقعیتهای واقعی را به شکل طنز بیان کند.»
به گفته او، توانایی بازیگر و نویسنده در شناخت موقعیت، شخصیت و واکنشها تعیینکننده کیفیت استندآپ است و حاضران باید همواره تمرین کنند تا اجرایشان طبیعی، مؤثر و جذاب باشد.
با این پایان، نهتنها نکات فنی و هنری، بلکه انرژی مثبت و انگیزه برای تلاش و خلق اجراهای بهتر در آینده نیز به هنرجویان منتقل شد.
پایان
اخبار «قلمه سمنان» را دنبال کنید
